W niedzielę 16 marca 2026 r. w gościnnych progach Zamku Książąt Sułkowskich – Muzeum Historycznym w Bielsku-Białej pojawiła się księżna Maria Sułkowska. Odbyło się bowiem niezwykłe wydarzenie: spotkanie z okazji Dnia Kobiet poświęcone księżnej Sułkowskej z Uznańskich – pierwszej tłumaczce Sonetów Shakespeare’a. Nie zabrakło tam toruńskich akcentów.
Powód naszego zainteresowania księżną Sułkowską jest oczywisty – wszak w latach 1921-1939 była ona właścicielką majątku Bielawy – dzisiaj dzielnicy Torunia, w przeszłości majątku znajdującego się poza granicami miasta. O księżnej i jej majątku pisaliśmy już tutaj >> oraz tutaj >>. To spotkanie miało jednak nieco inny charakter.
On czyli ona. Profesor Gibińska o twórczości księżnej
W pierwszej części spotkania głos zabrała prof. Marta Gibińska z Instytutu Filologii Angielskiej Uniwersytetu Jagiellońskiego, znawczyni starszej literatury angielskiej ze szczególnym uwzględnieniem dramatów i poezji Szekspira. Przypomnijmy, że Pani Profesor jest autorką niezwykle ciekawego opracowania pt. „Złączyłem z wierszem już mój żywot smutny”. Maria Sułkowska i jej przekład Sonetów Szekspira, zaś jej tematem był przekład autorstwa księżnej z 1913 r., w którego wstępie księżna pisała o sobie w rodzaju męskim.
Wstęp ten, podobnie jak sformułowanie na stronie tytułowej („tłómaczył Mus”), konsekwentnie wprowadza formy męskoosobowe czasowników („Przedmowę pisać zamierzałem prozą”) – mówiła prof. Gibińska. Podkreśliła też to, że Sułkowska była świadoma swojej pionierskiej roli, dlatego stwierdzała w owym Wstępie z dużą dozą pewności siebie:
Kto po angielsku Szekspira nie czyta,
O mnie zapyta.
Niestety, ze szkodą dla historii literatury, jej świetny przekład nie odbił się tak szerokim echem jak wydany ledwie 9 lat przekład Kasprowicza…
Szczególnie pięknym momentem prezentacji była recytacja wybranych Sonetów mistrzowsko wykonana przez aktorkę Teatru Polskiego Jagodę Krzywicką, ucharakteryzowaną na księżną Marię.
Bielawy czyli ciekawa historia zapomnianego majątku
W drugiej części spotkania zaprezentowany został przez Karola Sienkiewicza ze Związku Szlachty Polskiej wykład poświęcony podtoruńskiemu majątkowi księżnej Sułkowskiej w Bielawach. Majątek ten, założony w XVIII wieku, zanim nabyła go księżna, należał m.in. do Stanisława Hebanowskiego, znanego architekta końca XIX w., zaś w latach 30tych jego dzierżawcą był Franciszek Socha-Paprocki, legionista i monarchista.
Dwór Bielawy. Początek XX w. Fot. od Katarzyny Kluczwajd
Prezentacja oparta była o materiały zgromadzone przez autora m.in. w Archiwach Państwowych w Toruniu i Bydgoszczy.
Prezent dla Muzeum w Bielsku-Białej
Ozdobą spotkania było wydanie tłumaczenia Sonetów z 1913 r., podarowane Muzeum przez Karola Sienkiewicza, pięknie prezentowane w gablocie na piętrze Zamku. To wyjątkowe wydawnictwo jest jedną z dwóch znanych publikacji księżnej i stanowi niezwykłą pamiątkę tamtych czasów.
Fot. powyżej oraz zdjęcie tytułowe – Muzeum Historyczne w Bielsku-Białej.